Stałość obiektu - Mój mózg zapomina o Twoim istnieniu

Czy zdarzyło Ci się pomyśleć ciepło o koleżance, która jest wspaniałą osobą, na ostatnim spotkaniu rozbawiła Cię do łez, ma zawsze świetne pomysły, tylko nagle uświadamiasz sobie, że Wasze ostatnie spotkanie było jakieś pół roku temu? Jak to możliwe? To osłabiona stałość obiektu w relacjach.

 W psychologii rozwojowej stałość obiektu to umiejętność zrozumienia, że pluszak nadal istnieje, nawet gdy schowa się go pod kocem. Niestety u osób neuroatypowych, w szczególności z ADHD, bywa z tą wiedzą różnie. Nie jest to kwestia konfliktu ani złej woli. To specyfika systemu, który działa czasami w trybie oszczędzania energii i wycisza wszystko co nie było ostatnio używane.

 Dlaczego tak się dzieje pomimo szczerych uczuć?

1. Deficyty pamięci i operacyjnego pola uwagi sprawiają, że to co nie jest aktualnie używane trafia do archiwum. Codziennie pojawia się wiele nowych bodźców i fascynujących tematów. Miejsce jest jednak ograniczone i nowość potrafi wyjść na pierwszy plan. Hiperfokus, praca, remont i hobby mogą zjadać zasoby. ADHD jest napędzane przez to co aktualne, pilne, ciekawe i widoczne. Silnie stymulujące treści oraz monologi wewnętrzne potrafią przyćmić myśl by się odezwać do babci, choć to wcale nie oznacza utraty uczuć do niej.

2. Dla osoby z ADHD czas dzieli się często na teraz i nie-teraz. Ślepota czasowa sprawia, że to co rejestrowane jest jako „ostatnio”, może okazać się realnie wydarzeniem z 2024 roku.

3. Czasami pojawia się myśl „a może się do odezwać do …”, i nawet wygra nierówną walkę z rozpraszaczami, ale wtedy na scenę może wkroczyć RSD. Dłuższy brak kontaktu może skutkować lękiem przed odrzuceniem i rozmyślaniami, czy relacja jeszcze trwa utrudniając kontakt po przerwie.

4. Podejmowanie się wielu wyzwań, angażowanie się w intensywne aktywności, maskowanie i nieregularne skoki energii mogą powodować poczucie przytłoczenia, wyczerpania i przebodźcowanie, które po długim dniu zachęca do owinięcia się kocem, a nie szukanie kolejnych interakcji społecznych. Wielu osobom z ADHD towarzyszą zaburzenia lękowe, niska samoocena i epizody depresji. To również utrudnia pielęgnowanie przyjaźni.

5. Osoby z ADHD często otaczają się innymi osobami neuroróżnorodnymi. Im także zdarza się rozproszyć w momencie kiedy mieli oddzwonić albo odpisać, co buduje wzajemne zrozumienie, ale może również utrudniać stały kontakt.

6. Osoby neuroróżnorodne przeżywają także inaczej stałość emocjonalną. Jest to zdolność do utrzymywania stabilnego, pozytywnego obrazu osoby i relacji, nawet jeżeli tej osoby nie ma obok, jesteśmy w trakcie sporu, lub chwilowo nie mamy kontaktu. Zdarza się, że cisza podlega katastrofizacji i jest interpretowana jako konflikt. Trudniejsze jest także integrowanie przeciwieństw, czyli rozumienie, że można być na kogoś jednocześnie złym i dalej go kochać (więcej o tym zjawisku w naszych postach).

Co robić, żeby nie zostać pustelnikiem?

1. Chociaż brzmi to sztucznie, warto wspierać się protezami pamięci i ustawiać cykliczne przypomnienia o kontakcie. Przecież doskonale wiesz, że szczerze zależy Ci na relacji, tylko czasami niestandardowe postrzeganie czasu sprawia, że od ostatniej rozmowy minęło znacznie więcej niż się wydaje.

2. Stwórz swój system rytuałów kontaktu. Np. ustal sam ze sobą, że w sobotę odzywasz się do dwóch osób. Dzięki temu świadomie znajdziesz chwilę by zastanowić się z kim ostatnio brakuje Ci kontaktu, a ta myśl nie zostanie przyćmiona przez bieżące wydarzenia.

3. Jeżeli należysz do osób, które odpowiadają na wiadomość w ciągu 14 dni roboczych, możesz zmniejszyć czas oczekiwania łącząc to z inną czynnością, np. podczas picia kawy czy spaceru. Z czasem automatycznie będziesz wiązać czynności, a dzięki bieżącym odpowiedziom nie będzie Cię straszyło widmo 4 godzin poświęconych na nadrabianie korespondencji.

4. Wysyłaj krótkie wiadomości, które wzmacniają relację i informują o tym, że pamiętasz o danej osobie (chociaż niekoniecznie wiążą się z długą rozmową). Może to być rolka czy mem, który przypomina Ci o danej osobie, zdjęcie czegoś co tylko ona zrozumie, albo po prostu wiadomość „myślę o Tobie”.

5. Jeżeli trudno Ci się zebrać na spotkanie typu rozmowa przy kawie, to połącz lubianą czynność z czasem spędzonym razem. Chcesz wypróbować nową knajpę, wybrać się do kina, na siłownię, wystawę albo na spacer? Zaproś dawno niewidzianą osobę i zróbcie to razem.

6. Mózg osoby z ADHD lubi obraz. Wywołaj zdjęcia znajomych lub z Waszych wspólnych chwil i postaw ramkę, powieś na ścianie lub umieść na lodówce. To pomoże „odświeżyć” Ci wiedzę o tym, że istnieją i nie są tylko postacią z dawno czytanej książki.

7. Przekaż instrukcję obsługi. Powiedz wprost, że miewasz problemy z utrzymywaniem kontaktu, ale nie wynika to z Twojej niechęci, a wiadomości które dostajesz nie są niechcianym napraszaniem się, tylko konkretnym ułatwieniem.

Kiedy w końcu się spotkacie, podziękuj za wspólny czas i powiedz jak ważna dla Ciebie jest ta znajomość :)